مدرسه احکام
زمینهای دو طرف درّه مال دو نفر است. قسمتی از آن به گورستان منطقه تعلق دارد بر اثر سیلاب از کف دره چشمهای پیدا شده است یکی از شرکاء چشمه را کنده و اکنون ادعای مالکیت چشمه را دارد، چشمه و زمینهای اطراف گورستان چه حکمی دارد؟
اگر چشمه را به قصد احیا کار کرده باشد چشمه مال احیا کننده است. تصرف در زمینهای اطراف قبرستان موقوفه جایز نیست. اگر قبرستان موقوفه نباشد غیر از حریم قبرستان را میتوانند احیا کنند.
چشمه اى بوده است که اهالى منطقه از آب آن استفاده می کرده اند اما محل چشمه ازکس دیگرى بوده است که در اطراف چشمه نهال غرس کرده است و اکنون آب به قریه نمی رسد آیا اهالى قریه درخت هاى یاد شده را می تواند قطع کنند؟
اگر صاحب زمین چشمه را حفرکرده باشد یا همراه با زمین از دیگرى خریده باشد مالک آن است و اهالى قریه حق استفاده از آب آن را ندارند.اما اگر چشمه از مباحات اولیه است حق اولویت براى کسانى است که اول از آن چشمه استفاده می کرده اند.اگر اهالى از اول استفاده کرده اند وحق سبق دارند درخت هارا قطع می توا نند.
کسى پیرامون زمین خود را احیاء و نهال غرس کرده است اهالى قریه می گویند حریم قریه تنگ شده است و ضرر به ما می رسد آیا مطلق ضرر اهل قریه کفایت می کند براى پس گرفتن حریم قریه یا ملاک عسر و حرج اهالى است؟
اگر احیاى حریم موجب ضرر و مزاحمت اهالى شود براى پس گرفتن حریم کفایت می کند.
چشمه ها و آب هایی که در برخی کوه های عام وجود دارد که مال صاحب علفزار است یا بدون صاحب اند؟ آیاکسى می تواند در پیرامون چشمه ها، زمین کشا ورزى درست کند؟
هرکسى که بیشتر از دیگران زمین درست کرده است حق اولویت دارد و اگر آب اضافه و زیاد شد دیگران هم می توانند از آن استفاده کنند
در بعضى از مناطق افغانستان، علف هاى کوه ها براى مصارف زمستان گوسفندان وگاوها جمع آورى می شود و حدود علفزار هر خانه و منطقه هم از قدیم الایام مشخص و تقسیم شده است؛ اگر علف این کوه ها فروخته شود آیا هیزم آن نیز تابع علف است؟
کوه عام پیش از احیا مال کسى نیست تا آن را بفروشد تنها می تواند استفاده کند و اگر حریم قریه باشد ایجاد مزاحمت براى اهل قریه جایز نیست.
